IJSHAAR

IJshaar of haarijs is een zeldzaam verschijnsel dat ontstaat onder ideale weersomstandigheden, relatief vochtig en temperatuur net onder het vriespunt.

Ik had al enkele keren gehoord van mensen die dit verschijnsel in Emmen of in de omgeving van Exloo gezien hadden, maar nog nooit zelf gezien. Tot aan woensdag 9 februari 2011. Ik werd door een kennis gebeld, dat er tegenover hen in het bos die ochtend op enkele plekken ijshaar stond. Gelijk mijn camera gepakt en in de auto erheen. Wat een bijzonder en mooi fenomeen! Zie de foto’s in album: vormen, lijnen en kleuren.Een restantje sneeuw, denk je even, wel gek, hier wel, maar verderop niet.
Even beter kijken en het lijkt een schimmel. Als je het in je hand neemt, blijft er niets anders over dan een beetje water. Het moet dan wel ijs zijn.

Het gaat hier dus om ijshaar, dat alleen optreedt op dode takken van beuk of eik bij lichte vorst (tot -4ºC) en een hoge luchtvochtigheid. Hoewel het fenomeen al in 1833 voor het eerst beschreven werd, heeft het tot 2005 geduurd voordat een verklaring gevonden werd. Zwitserse onderzoekers hebben aangetoond, dat ijshaar alleen kan ontstaan als de schimmel (zwamvlok) van in de winterperiode voorkomende en doorgroeiende zwammen als de Gele trilzwam (Tremella mesenterica) en de Zwarte trilzwam (Exidia glandulosa) in dood loofhout actief zijn. De bij de omzetting van het hout vrijkomende verbrandingsenergie houdt het hout iets warmer dan de omgeving. De verbrandingsproducten, water en koolstofdioxide, worden via de zwamdraden (hyfen) in het hout naar buiten uitgescheiden en het water bevriest direct, waardoor de haren van onderaf aangroeien. Deze ijsharen kunnen een lengte tot 9 cm bereiken.

De combinatie van hoge luchtvochtigheid en lichte vorst maakt het vaak niet erg aanlokkelijk om buiten te zijn. Toch blijkt een wandeling in een beukenbos juist dan leuke vondsten op te leveren.